Levant’ın Başkenti İzmir

Pasaport: İzmir’in İlk Modern Limanı

İzmir-Aydın ve İzmir-Kasaba (Turgutlu) demiryolu hatlarının hizmete girmesi, ticaretin hızını ve hacmini arttırmış ve liman altyapısının da bu hıza ayak uydurması gerektiği anlaşılmıştır. Bu duruma binaen İzmir Rıhtımı’nın inşaatı ve işletmesi, 18 Kasım 1867 tarihinde 30 yıllığına, J. Charnaud, A. Barker ve G. Guarracino adındaki üç İngiliz tüccara verilmiştir. İmtiyazı alan bu İngiliz tüccarlar, İzmir Rıhtım Kumpanyası’nı kurmuş ve inşaat için daha önce Marsilya Limanı’nı da inşa etmiş olan Fransız Dussaud kardeşlerin firması ile anlaşmıştır. Rıhtımın yapımı devam ederken 1869’da imtiyaz el değiştirmiş ve Dussaud kardeşlere ait firma imtiyazı devralmıştır.

Sarıkışla’dan (günümüzde Konak Meydanı olan bölge) Tuzlaburnu’na (günümüzde Alsancak Limanı olan bölge) kadar olan alanı kapsayan rıhtım inşaatı, 1876 yılında büyük ölçüde tamamlanmış ve çok kısa bir sürede yükleme ve indirme işlemlerinde büyük bir verimlilik artışı elde edilmiştir. 

Rıhtım inşaatı ile İzmir, modern bir liman altyapısına kavuştuğu gibi günümüzde kente kimliğini veren ve Kordon olarak adlandırdığımız sahil şeridi ortaya çıkmıştır. Bu sahil şeridi boyunca uzanan, gümrük binası (günümüzde Konak Pier) ile Pasaport İskelesi arasında kalan ve mendirekle (dalgakıran) dalgalara karşı koruma altına alınmış bölge, İzmir’in ilk modern limanıdır.

İzmir Limanı Panoraması, Guillaume-Gustave-Berggren, 1893

İzmir Limanı Panoraması, Guillaume-Gustave-Berggren, 1893

Detaylı Okuma İçin Kaynakça

Dayangaç, D. (2004). Dünden Bugüne Pasaport İskelesi ve Yolcu Bekleme Salonu. Ege Mimarlık, 49. 23-27.

Frangakis-Syrett, E. (2001). The making of an Ottoman Port: The Quay of Izmir in the Nineteenth Century. The Journal of Transport History, 22(1), 23-46.

Kaya, Ş. (2012). Bazı Liman Kentlerindeki Örnekler Işığında Tanzimat Dönemi ve Sonrasında İnşa Edilen Gümrük Binalarının Mimari Özellikleri. Sosyal Bilimler Dergisi (1), 73-92.

Kütükoğlu, M. (2011). İzmir Rıhtımı İnşaatı ve İşletme İmtiyazı. Tarih Dergisi, (32), 495-558.

Zandi-Sayek, S. (2000).  Struggles over the Shore: Building the Quay of Izmir, 1867–1875. City and Society, 12(1), 55-78.